Between the FramesMemory in Negotiation

Στο SHIMMER (BLUE), το τοπίο μετατρέπεται σε έναν χώρο όπου η μνήμη δεν καταγράφεται απλώς, αλλά βρίσκεται σε μια διαρκή διαδικασία διαπραγμάτευσης. Η σκοτεινή, σχεδόν φωτογραφική επιφάνεια μοιάζει να διατηρεί το ίχνος μιας εικόνας που έχει ήδη παρέλθει, ενώ οι επαναλαμβανόμενες κάθετες γραμμές παρεμβάλλονται ανάμεσα στον θεατή και το τοπίο, διαταράσσοντας την εικόνα και μεταβάλλοντας τον τρόπο με τον οποίο γίνεται αντιληπτή. Ανάμεσα στην ορατότητα και την απόκρυψη, την αναγνώριση και την αβεβαιότητα, η μνήμη αναδύεται ως μια διαδικασία επιλογής, μετατόπισης και επανασύνδεσης.

Η φιλία μας ξεκίνησε πριν από σχεδόν είκοσι χρόνια, κατά τη διάρκεια των σπουδών μας στην Αγγλία. Τρεις καλλιτέχνες από διαφορετικές γενιές, από την Ελλάδα και τη Γερμανία, χτίσαμε μια δυνατή σχέση πάνω στα κοινά μας στοιχεία αλλά και τις διαφορές μας. Το SORRY I LET YOU DOWN γεννήθηκε όταν βρεθήκαμε μαζί στην Ελλάδα για λίγες ημέρες, σε μια στιγμή που και οι τρεις ζούσαμε προσωπικές δοκιμασίες. Κάπου ανάμεσα στις κουβέντες μας, τον πόνο, τον θυμό και την απώλεια, το έργο ξεκίνησε σαν ένα κυκλικό παιχνίδι και εκτόνωση. Εκείνες οι μέρες έχουν μείνει στη μνήμη με μια γλυκόπικρη γεύση. Ο μοιρασμένος πόνος ελάφρυνε. Η φιλία μεγάλωσε για να χωρέσει και τις μαύρες στιγμές.

Σημειώσεις από το τετράδιο εργασίας. ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΙΣ / ANAGNORISIS: στην αρχαία τραγωδία, η μετάβαση του ήρωα από την άγνοια στη γνώση (δες τον Οιδίποδα). Η αναγνώριση είναι μια διαδικασία, μια περιπέτεια: από το σκοτάδι της άγνοιας - στο φως της αλήθειας που πληγώνει. Από το θολό - στο ευκρινές - στο θολό - στο ευκρινές (γιατί η ζωή συνεχίζεται). Λευκό frame - στροφή 180° - μαύρο και fade out στο λευκό (loop). Κυκλική αφήγηση, κίνηση από αριστερά προς τα δεξιά. Η μάσκα σφίγγει το πρόσωπο. Ο άνθρωπος κάτω από τη μάσκα; Υποφέρει; Κερδίζει απόσταση; Το ιερό τέμνεται από τον βιομηχανικό θόρυβο, συγκρούσεις, καθημερινοί ήχοι. Είδαμε ξανά τον δρ. Καλιγκάρι του Wiene: το έντονο μακιγιάζ στο γερμανικό σινεμά αποκαλύπτει το πρόσωπο σε κατάσταση πολέμου. Το σώμα είναι πεδίο μάχης. Όλα περνούν από το σώμα. Η μορφή συνεχώς διαγράφεται και επιστρέφει αλλαγμένη. «Υπάρχει ένα πλήθος από πρόσωπα γιατί κάθε άνθρωπος έχει πολλά. Υπάρχουν άνθρωποι που φορούν το ίδιο πρόσωπο για χρόνια... Αλλά τι κάνουν τα άλλα;» R. M. Rilke, Οι σημειώσεις του Μπρίγκε. «Γιατί το ωραίο δεν είναι παρά η αρχή του τρόμου.» R. M. Rilke, Duineser Elegien.

Το δίπτυχο Whispers in the In-Between λειτουργεί ως μια μορφή αρχειακής ανασκαφής. Μέσα από την απουσία του χρώματος και την αισθητική του ιστορικού ντοκουμέντου, το έργο απογυμνώνεται στην κλίμακα του γκρι, αναδεικνύοντας τη γεωμετρία της συλλογικής μνήμης. Το δεύτερο μέρος εισάγει τον βίαιο θόρυβο και την ψυχική υπερφόρτωση της σημερινής πραγματικότητας. Το παρελθόν συναντά το εδώ και τώρα της πολιτισμικής ανταλλαγής, δείχνοντας ότι η διαπραγμάτευση της μνήμης παραμένει μια ρευστή και συναισθηματικά φορτισμένη διαδικασία.

Το δίπτυχο Whispers in the In-Between λειτουργεί ως μια μορφή αρχειακής ανασκαφής. Μέσα από την απουσία του χρώματος και την αισθητική του ιστορικού ντοκουμέντου, το έργο απογυμνώνεται στην κλίμακα του γκρι, αναδεικνύοντας τη γεωμετρία της συλλογικής μνήμης. Το δεύτερο μέρος εισάγει τον βίαιο θόρυβο και την ψυχική υπερφόρτωση της σημερινής πραγματικότητας. Το παρελθόν συναντά το εδώ και τώρα της πολιτισμικής ανταλλαγής, δείχνοντας ότι η διαπραγμάτευση της μνήμης παραμένει μια ρευστή και συναισθηματικά φορτισμένη διαδικασία.

Ένα εικαστικό ημερολόγιο. Ένας μοναχικός ταξιδιώτης ξεκινά από τη Γερμανία για λίγες ημέρες στην Ελλάδα. Η διαδρομή του στην Αθήνα γίνεται μια περιπλάνηση ανάμεσα σε τόπους, ονόματα και μνήμες. Οι δρόμοι Φιλελλήνων, Βίνκελμαν και Μυλλέρου υπενθυμίζουν τους δεσμούς ανάμεσα στην Ελλάδα και τη Γερμανία, ενώ η επίσκεψη στην Καισαριανή φέρνει αντιμέτωπο τον επισκέπτη με το βάρος της κοινής ιστορίας. Μπροστά στη θάλασσα ανακαλύπτει μια διαφορετική Ελλάδα, έναν τόπο όπου το φως, η φύση και ο χρόνος συνυπάρχουν με την ιστορία.

Ετερόκλητα υλικά συναντιούνται σε ένα έργο σχόλιο για τον μύθο του Νάρκισσου. Εικόνες από έργα ζωγράφων του Μπαρόκ και του Νεοκλασικισμού συνδιαλέγονται με τα μανουσάκια, τα άνθη που φύτρωσαν στη θέση της χαμένης μορφής του νέου. Ένα πλέγμα από γαλαζοπράσινα νήματα και χρυσές κλωστές προστατεύει και εγκλωβίζει ταυτόχρονα τις εικόνες, λειτουργώντας ως οθόνη και όριο, όπως η επιφάνεια του νερού. Εντέλει είμαστε το ίδιο εγκλωβισμένοι από αυτό το matrix εικόνων όσο ο Νάρκισσος από το είδωλό του και ζούμε τόσο κοντά και τόσο μακριά από την αληθινή ζωή.

Η μνήμη στα έργα αποτελεί ένα πεδίο επαναδιαπραγμάτευσης της εικόνας του αναμφισβήτητου που λειτουργεί πλέον ως αμφισβητήσιμο. Το ξεκίνημά τους ιχνεύεται μέσω της γραμμής και επανακαθορίζεται στην πορεία από αυτή μέχρι την ολοκλήρωσή τους. Οι αναμνήσεις αποκτούν μορφή και ταυτόχρονα αναιρούνται μέσα από αλλεπάλληλες γραμμές και ροές που ορίζουν τον ζωγραφικό χώρο και συνθέτουν ένα δίπολο ιδεατού και δυστοπικού, σε μία προσωπική προσπάθεια καταγραφής του χρόνου.

Η μνήμη στα έργα αποτελεί ένα πεδίο επαναδιαπραγμάτευσης της εικόνας του αναμφισβήτητου που λειτουργεί πλέον ως αμφισβητήσιμο. Το ξεκίνημά τους ιχνεύεται μέσω της γραμμής και επανακαθορίζεται στην πορεία από αυτή μέχρι την ολοκλήρωσή τους. Οι αναμνήσεις αποκτούν μορφή και ταυτόχρονα αναιρούνται μέσα από αλλεπάλληλες γραμμές και ροές που ορίζουν τον ζωγραφικό χώρο και συνθέτουν ένα δίπολο ιδεατού και δυστοπικού, σε μία προσωπική προσπάθεια καταγραφής του χρόνου.

Στο Sloshing επιχειρώ να χαρτογραφήσω μια μετάβαση που αρνείται τη γραμμικότητα. Το έργο σηματοδοτεί την απαρχή μιας περιόδου στην οποία κάθε συντεταγμένη στην οποία βασιζόμουν άρχισε να αποσπάται, σαν οι εσωτερικές μου δομές να χάνουν την υπόστασή τους μέσα σε μια ρευστή, ασταθή πραγματικότητα. Η ταυτότητα που είχα εκλάβει ως στερεό έδαφος ράγισε, και μέσα από αυτές τις σχισμές αναδύθηκαν ανεπεξέργαστα πρωτότυπα του εαυτού μου. Αυτή η ρευστότητα δεν είναι κατάρρευση, είναι ένα πέρασμα, ένας τόπος όπου το σώμα γίνεται πεδίο διαπραγμάτευσης.

Το έργο αναπτύσσεται με στοιχεία κολλάζ, συνθέσεις αρχειακού υλικού και ευρεθέντων αντικειμένων. Σκοπός του είναι η ενεργοποίηση της μνήμης μέσω των αυτούσιων και βιωμένων υλικών και της διαλεκτικής τους με το στοιχείο του κάναβου. Ο άνθρωπος μοιάζει να εγκλωβίζεται σε ένα δίχτυ και δίκτυο που αναπαράγει συμπεριφορές και συγκεντρωμένη πληροφορία, που ο ίδιος ανατροφοδοτεί.

Η μνήμη είτε αποτυγχάνει είτε ξεθωριάζει. Ανασύρουμε από τη μνήμη δικές μας ή ξένες εμπειρίες και τις ξαναζούμε με κριτήριο αυτό που μας κάνουν να νιώθουμε σε σχέση με τον προσωπικό μας χωροχρόνο. Μια συνάντηση συμβόλων που μπορεί να συνδεθεί με την περίοδο της Κατοχής αλλά και τη μεταγενέστερη σχέση Γερμανίας και Ελλάδας, με στόχο τη δημιουργία εικονοπαίγνιων, είναι η δική μου πρακτική. Η διαπραγμάτευση αρχίζει εκεί που υπάρχει κοινή αποδοχή και ενεργά γόνιμος διάλογος.

Κεντρικό θέμα του έργου αποτελεί το μοτίβο δύο προσώπων, ενός άνδρα και μίας γυναίκας, που αγκαλιασμένα φιλιούνται, και προτείνεται ως αναφορά στην ίδια τη λειτουργία της μνήμης, που συνδιαλέγεται και συνυπάρχει. Η μνήμη γεφυρώνει συνεχώς παρελθόν και παρόν και παρουσιάζεται εδώ ως μία εικόνα συμφιλίωσης. Το μοτίβο τοποθετείται σαν pixel στον χώρο και συγκροτεί την τελική σύνθεση.

Σε αυτό το έργο, που είναι σαν ένα σύγχρονο εικονογραφημένο χειρόγραφο, ένας κώδικας για τον 21ο αιώνα, ο Αλέξανδρος Μαγκανιώτης υφαίνει ένα δίχτυ από λέξεις και γραμμές που αγκαλιάζει τον χρόνο. Δύο φιγούρες, η μία με κεφάλι ζέβρας και η άλλη με κεφάλι αλόγου, στέκονται πλάι πλάι. Είναι η συνάντηση του εξωτικού με το οικείο, του άλλου με τον εαυτό. Οι λέξεις και τα γράμματα δεν είναι απλές πληροφορίες, είναι η μνήμη, η ταυτότητα, η γλώσσα.

Ένα εικαστικό δίκτυο μνήμης, όπου ελληνικά και γερμανικά σύμβολα, αρχιτεκτονικά ίχνη και αρχειακά θραύσματα συναντώνται και διασταυρώνονται. Οι γραμμές και οι χειρονομίες λειτουργούν ως ίχνη μιας σύνθετης ιστορικής σχέσης, ανάμεσα στη μνήμη, τη σύγκρουση και την ελευθερία.

Η μνήμη δεν είναι ένα σταθερό αρχείο του παρελθόντος. Είναι ένας τόπος διαρκούς μεταμόρφωσης, όπου όσα θυμόμαστε, όσα ξεχνάμε και όσα επιστρέφουν απρόσμενα συναντιούνται. Στη συγκεκριμένη δουλειά, οι παλιές φωτογραφίες δεν παρουσιάζονται ως σταθερά τεκμήρια του παρελθόντος. Φωτογραφίζονται μέσα από έναν καθρέφτη, χωρίς ψηφιακή επεξεργασία. Η εικόνα μετατοπίζεται, παραμορφώνεται, χάνεται και ταυτόχρονα επανεμφανίζεται.

Το έργο μπορεί να ιδωθεί ως μια κάθοδος στο υποσυνείδητο, εκεί όπου η ατομική εμπειρία συναντά τη συλλογική μνήμη. Η κεντρική, κατακόρυφη μορφή μοιάζει να αναδύεται και ταυτόχρονα να βυθίζεται σε έναν άμορφο, ψυχικό χώρο, σαν ίχνος μιας μνήμης που δεν ανήκει αποκλειστικά σε ένα άτομο. Το παρελθόν επιστρέφει όχι ως εικόνα, αλλά ως αίσθηση.

Το έργο βασίζεται στον Φάουστ, Δεύτερο Μέρος, Γ' Πράξη, Ελένη του Johann Wolfgang von Goethe. Σε πρώτο πλάνο διαγράφονται τα περιγράμματα δύο θρόνων, ενός μεσαιωνικού και ενός αρχαιοελληνικού, ενώ ανάμεσα διακρίνεται απόσπασμα από τον διάλογο του Φάουστ με την Ελένη. Λόγια που συναντώνται και αλληλοσυμπληρώνονται δημιουργώντας κοινή γλώσσα. Η σκηνή παραπέμπει στον φιλελληνισμό του Goethe και στη συνάντηση του γερμανικού στοιχείου με το ελληνικό κλασικό.

Άνθρωποι περνούν. Άλλοι μένουν, άλλοι χάνονται. Κουβαλούν γλώσσες, μνήμες, εικόνες και όνειρα. Συναντιούνται. Απομακρύνονται. Πάντα κάτι μένει. Οι αποστάσεις άλλοτε μεγαλώνουν, άλλοτε μικραίνουν. Ανάμεσα στους ανθρώπους μένει πάντα ένας χώρος. Ένα βλέμμα, μια λέξη, ένα βήμα μπορούν να τον διασχίσουν. Και τότε αυτό που ήταν μακριά βρίσκεται ξανά απέναντι.

Άνθρωποι περνούν. Άλλοι μένουν, άλλοι χάνονται. Κουβαλούν γλώσσες, μνήμες, εικόνες και όνειρα. Συναντιούνται. Απομακρύνονται. Πάντα κάτι μένει. Οι αποστάσεις άλλοτε μεγαλώνουν, άλλοτε μικραίνουν. Ανάμεσα στους ανθρώπους μένει πάντα ένας χώρος. Ένα βλέμμα, μια λέξη, ένα βήμα μπορούν να τον διασχίσουν. Και τότε αυτό που ήταν μακριά βρίσκεται ξανά απέναντι.

Άνθρωποι περνούν. Άλλοι μένουν, άλλοι χάνονται. Κουβαλούν γλώσσες, μνήμες, εικόνες και όνειρα. Συναντιούνται. Απομακρύνονται. Πάντα κάτι μένει. Οι αποστάσεις άλλοτε μεγαλώνουν, άλλοτε μικραίνουν. Ανάμεσα στους ανθρώπους μένει πάντα ένας χώρος. Ένα βλέμμα, μια λέξη, ένα βήμα μπορούν να τον διασχίσουν. Και τότε αυτό που ήταν μακριά βρίσκεται ξανά απέναντι.

Γεννήθηκα στη Γερμανία το 1974, αλλά επιστρέψαμε στην Ελλάδα οικογενειακά όταν ήμουν μόλις δυόμισι ετών. Δεν έχω καμία μνήμη από τότε, μόνο κάποιες παλιές φωτογραφίες και τις διηγήσεις των γονιών μου. Το έργο μου Οικεία Μνήμη διαπραγματεύεται το πώς η μνήμη μας ενσωματώνει θραύσματα εικόνων που αναδύονται από τις διηγήσεις και τις μνήμες άλλων για το παρελθόν μας και δημιουργούν μέσα μας έναν προσωπικό οικείο χάρτη μνήμης.

Η εικαστική μου πρακτική στο έργο Όταν ο χώρος έγινε χρόνος λειτουργεί ως μια χαρτογράφηση της αντίστασης στην τελική, κλειστή μορφή. Δουλεύοντας με αφορμή φωτογραφικά καρέ και δράσεις που σκόπιμα αφήνονται μετέωρες, η τετραετής διάρκεια παραγωγής του έργου μετατρέπεται σε φυσική ύλη. Το έργο δεν αναπαριστά έναν στατικό τόπο, αλλά τη βιωματική εμπειρία της συνεχούς ροής του χρόνου καθώς διαπερνά τον χώρο.

Πρωτεύοντα ρόλο στα έργα μου κατέχει η ιδέα της μεταμόρφωσης. Τα χαρτογραφικά σχήματα, ιχνογραφημένα με μολύβι, μεταλλάσσονται σχεδόν μαγικά σε ρίζες, κλαδιά, αγκάθια και φύλλα. Έτσι, ο χάρτης γίνεται μια ποιητική αλληγορία για το πέρασμα του χρόνου, τη φθορά, αλλά και τη δύναμη της μνήμης. Γίνεται ίχνος, σώμα, ρίζα και δίκτυο, ένας ζωντανός τόπος όπου ο χρόνος, η απώλεια, η διαδρομή και η μνήμη μεταμορφώνονται σε εικόνα.